Chapter 5 Decision Control Instructions

CHAPTER 5

Decision Control Instructions

Keynote

5.1 What are Decision Control Instructions?

အခုချိန်ထိ ကျွန်တော်တို့ ရေးခဲ့သမျှ Program တွေမှာ Code တွေက တစ်ကြောင်းပြီးတစ်ကြောင်း အစဉ်လိုက် (Sequentially) အလုပ်လုပ်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် Program ရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံ အစီအစဉ် (Sequence of execution) ကို လိုအပ်သလို ပြောင်းလဲချင်တယ်ဆိုရင်တော့ အောက်ပါ (၂) မျိုးကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ် -

• Decision control instruction: အခြေအနေပေါ်မူတည်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်ချကာ လမ်းကြောင်းပြောင်းခြင်း (Selection)။
• Repetition control instruction: အလုပ်တစ်ခုကို ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်ဆောင်ခြင်း (Loops/Iteration)။

---

Decision Control Instruction

Program တစ်ခုမှာ ဆုံးဖြတ်ချက် (Decisions) ချမှတ်ဖို့အတွက် အဓိက နည်းလမ်း (၃) ခုရှိပါတယ်။

1. ပထမဦးဆုံး if condition အကြောင်းကို ကြည့်ကြပါစို့။

if condition

• Condition (အခြေအနေ) တစ်ခု မှန်ကန်ခဲ့ရင် (True) သတ်မှတ်ထားတဲ့ အလုပ်ကို လုပ်မယ်၊ မမှန်ရင် (False) ကျော်သွားမယ်ဆိုတဲ့ ပုံစံဖြစ်ပါတယ်။

if condition Syntax

if condition :      # Condition ပြီးရင် Colon (:) မဖြစ်မနေ ပါရပါမယ်
    statement1      # Indentation (Space) ခံပြီး ရေးရပါမယ်
    statement2

1. if else condition ကို ကြည့်ကြပါစို့

if condition : else

if condition : else

if condition :
  statement1 
  statement2
else :
  statement3
  statement4

1. if condition1 : elif condition2 : elif condition3 : else : ကို ကြည့်ကြပါစို့

if condition1 : elif condition2 : elif condition3 : else :

if condition1 : elif condition2 : elif condition3 : else :

if condition1 :
  statement1 
  statement2
elif condition2 :
  statement3
elif condition3 :
  statement4
else : 
  statement5

• if, else, elif တို့ရဲ့ နောက်ဆုံးမှာ Colon (:) ကို မဖြစ်မနေ ထည့်ပေးရပါမယ်။
• if block, else block နဲ့ elif block အောက်က Statements တွေကို Indent လုပ်ပြီး (Space ခွာပြီး) ရေးရပါမယ်။ အဲဒီလို Indent လုပ်ထားတဲ့ Statements တွေကို Block of statements တစ်ခုအနေနဲ့ သတ်မှတ်ပါတယ်။
• Indentation ကို Statements တွေ အုပ်စုဖွဲ့ဖို့ (Group လုပ်ဖို့) အသုံးပြုပါတယ်။ Indentation အတွက် 4 spaces (သို့မဟုတ်) Tab တစ်ချက်ကို အသုံးပြုပါ။ Tabs နဲ့ Spaces တွေကို ရောမသုံးပါနဲ့။ Screen ပေါ်မှာ ကြည့်ရင် အဆင်ပြေနေသလို ထင်ရပေမယ့် တကယ် Run တဲ့အခါ Error တက်ပါလိမ့်မယ်။
• ပထမပုံစံ (if only) မှာ else နဲ့ elif က မပါလည်း ရပါတယ် (Optional ဖြစ်ပါတယ်)။
• ဒုတိယပုံစံ (if-else) မှာ Condition က True ဖြစ်ရင် if block ထဲက Statements တွေ အကုန်အလုပ်လုပ်မယ်။ Condition က False ဖြစ်ရင် else block ထဲက Statements တွေ အလုပ်လုပ်ပါမယ်။
• တတိယပုံစံ (if-elif-else) မှာ Condition တစ်ခု မမှန်ခဲ့ရင် (Fail ဖြစ်ရင်)၊ နောက်ထပ် elif block ထဲက Condition ကို ဆက်စစ်သွားပါမယ်။ Condition တွေ အားလုံး မမှန်တော့မှသာ else block က အလုပ်လုပ်ပါမယ်။
• if-else statements တွေကို Nest လုပ်လို့ရပါတယ် (တဆင့်ပြီးတဆင့် ထပ်ခါထပ်ခါ အထဲမှာ ထပ်ထည့်ရေးလို့ရပါတယ်)။ Program logic လိုအပ်ချက်ရှိသလောက် အနက်ရှိုင်းဆုံးအထိ Nest လုပ်သွားနိုင်ပါတယ်။

5.2 Nuances of Conditions (Conditions တွေရဲ့ သိမ်မွေ့တဲ့ အချက်များ)

Condition တစ်ခုကို Relational operators တွေဖြစ်တဲ့ <, >, <=, >=, ==, != တွေကို အသုံးပြုပြီး တည်ဆောက်ပါတယ်။

Condition is built using relation operators

10 < 20 # True ရပါတယ် (၁၀ က ၂၀ ထက် ငယ်လို့ပါ)
'Santosh' < 'Adi' # False ရပါတယ် (Alphabetical order အတိုင်း စစ်ပါတယ် - S က A ထက် နောက်ကျမှလာလို့ တန်ဖိုးကြီးပါတယ်)
'gang' < 'God' # False ရပါတယ် (Lowercase တွေက Uppercase တွေထက် ASCII value ပိုကြီးလို့ပါ)

a = b က Assignment ဖြစ်ပါတယ်၊ a == b က Comparison ဖြစ်ပါတယ်။

Ranges သို့မဟုတ် Multiple equalities (ညီမျှခြင်း ရှိ/မရှိ အများကြီးစစ်တာ) တွေကို သဘာဝကျကျ ဆက်တိုက်ရေးလို့ ရပါတယ်။

Ranges or multiple equalities can be checked more naturally

if a < b < c :      # b က a နဲ့ c ကြားမှာ ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးပါတယ်
if a == b == c :    # သုံးခုလုံး တူညီခြင်း ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးပါတယ်

# 10 != 10 က False ဖြစ်ပေမယ့်၊ ဒီနေရာမှာ True ထွက်ပါတယ်
# ဘာလို့လဲဆိုတော့ Python က (10 != 20) and (20 != 10) ဆိုပြီး ခွဲစစ်သွားလို့ပါ
if 10 != 20 != 10 : # True ရပါတယ်

သုညမဟုတ်တဲ့ ကိန်းဂဏန်း (positive, negative, integer, float) မှန်သမျှကို True လို့ သတ်မှတ်ပြီး၊ 0 ကိုတော့ False လို့ သတ်မှတ်ပါတယ်။

Any non-zero number (positive, negative, integer, float) is treated as True, and 0 as False

print(bool(3.14)) # True ထွက်ပါတယ် (Non-zero မို့လို့ပါ)
print(bool(25))   # True ထွက်ပါတယ်
print(bool(0))    # False ထွက်ပါတယ်

5.3 Logical Operators

ပိုမိုရှုပ်ထွေးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေ (Complex decision making) ချမှတ်ဖို့အတွက် Logical operators တွေဖြစ်တဲ့ and, or နဲ့ not တို့ကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။

Conditions တွေကို and နဲ့ or အသုံးပြုပြီး အောက်ပါအတိုင်း ပေါင်းစပ်နိုင်ပါတယ် -

Conditions can be combined using and and or

cond1 and cond2 # နှစ်ခုလုံး True ဖြစ်မှသာ True ကို ပြန်ပေးပါတယ် (မဟုတ်ရင် False ပါ)
cond1 or cond2  # တစ်ခုခု True ဖြစ်တာနဲ့ True ကို ပြန်ပေးပါတယ် (အားလုံး False မှသာ False ပါ)

တိတိကျကျပြောရရင် and/or ကိုသုံးတဲ့အခါ Conditions တွေချည်းပဲ ဖြစ်နေစရာ မလိုပါဘူး။ Conditions နေရာမှာ Valid expression မှန်သမျှကို အစားထိုးသုံးလို့ ရပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီလိုသုံးတဲ့အခါ ရလဒ်က True/False အမြဲဖြစ်နေမှာ မဟုတ်ဘဲ Expression ရဲ့ တကယ့်တန်ဖိုး (Actual Value) ဖြစ်နေနိုင်ပါတယ်။

and Operator အလုပ်လုပ်ပုံ: * Expression တွေကို ဘယ်ကနေ ညာ လိုက်စစ်ပါတယ် (Evaluate လုပ်ပါတယ်)။ * တကယ်လို့ အားလုံးက True (Truthy values) ဖြစ်နေရင်၊ နောက်ဆုံး Expression ရဲ့ တန်ဖိုးကို Return ပြန်ပေးပါတယ်။ * တကယ်လို့ False (Falsy value) တစ်ခုခုတွေ့တာနဲ့ ဆက်မစစ်တော့ဘဲ အဲဒီ False ဖြစ်စေတဲ့ တန်ဖိုး ကို ချက်ချင်း Return ပြန်ပေးပါတယ် (Short-circuit ဖြစ်သွားပါတယ်)။

and Operator Logic

a = 40 
b = 30

# အားလုံး True ဖြစ်နေလို့ နောက်ဆုံးတန်ဖိုး 35 ကို x ထဲထည့်ပါတယ်
# 75 (True), a>=20 (True), b<60 (True), 35 (True) -> Result: 35
x = 75 and a >= 20 and b < 60 and 35 

# b < 15 က False ဖြစ်သွားလို့ အဲဒီ False တန်ဖိုးကိုပဲ y ထဲထည့်ပါတယ်
# -30 (True), a>=20 (True), b<15 (False) -> Result: False
y = -30 and a >= 20 and b < 15 and 35 

# 0 က False (Falsy) ဖြစ်လို့ 0 ကိုပဲ z ထဲထည့်ပါတယ် (နောက်ဆုံးက 35 ကို ဆက်မကြည့်တော့ပါ)
# -30 (True), a>=20 (True), 0 (False) -> Result: 0
z = -30 and a >= 20 and 0 and 35

or Operator အလုပ်လုပ်ပုံ: * Expression တွေကို ဘယ်ကနေ ညာ လိုက်စစ်ပါတယ် (Evaluate လုပ်ပါတယ်)။ * True (Truthy value) ဖြစ်တဲ့ ပထမဆုံး တန်ဖိုးကို တွေ့တာနဲ့ ကျန်တာတွေ ဆက်မစစ်တော့ဘဲ အဲဒီတန်ဖိုးကို ချက်ချင်း Return ပြန်ပေးပါတယ် (Short-circuit ဖြစ်သွားပါတယ်)။ * တကယ်လို့ အားလုံးက False (Falsy values) ဖြစ်နေရင်တော့၊ နောက်ဆုံး Expression ရဲ့ တန်ဖိုးကို Return ပြန်ပေးပါတယ်။

or Operator Logic

a = 40 
b = 30

# 75 က True (Truthy) ဖြစ်တာနဲ့ ချက်ချင်း 75 ကို x ထဲထည့်ပါတယ် (နောက်ကဟာတွေ ဆက်မကြည့်ပါ)
# Result: 75
x = 75 or a >= 20 or 60 

# a >= 20 က True ဖြစ်တဲ့အတွက် True ကို y ထဲထည့်ပါတယ်
# Result: True
y = a >= 20 or 75 or 60 

# a < 20 (False), 0 (False), 35 (True) -> ပထမဆုံးတွေ့တဲ့ True ဖြစ်တဲ့ 35 ကို z ထဲထည့်ပါတယ်
# Result: 35
z = a < 20 or 0 or 35

not Operator

Condition တစ်ခုရဲ့ ရလဒ်ကို not သုံးပြီး ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်ပါတယ် (Negate လုပ်နိုင်ပါတယ်)။ True ဖြစ်နေရင် False၊ False ဖြစ်နေရင် True ဖြစ်သွားပါမယ်။

not Operator Logic

a = 10
b = 20

# a <= b (10 <= 20) က True ပါ၊ ဒါကို not ခံလိုက်တော့ False ရပါတယ်
# ဒါက a > b နဲ့ အဓိပ္ပာယ်တူပါတယ်
not (a <= b) # yields False

# a >= b (10 >= 20) က False ပါ၊ ဒါကို not ခံလိုက်တော့ True ရပါတယ်
# ဒါက a < b နဲ့ အဓိပ္ပာယ်တူပါတယ်
not (a >= b) # yields True

Shortcut for toggling values between 1 and 0:

1 နဲ့ 0 ကြား တန်ဖိုးတွေကို အပြန်အလှန်ပြောင်းလဲဖို့ (Toggle လုပ်ဖို့) Shortcut နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။

Toggling 0 and 1

# input ယူပါမယ် (မှတ်ချက် - Python 3 မှာ input() က string ပြန်ပေးလို့ int() ခံသင့်ပါတယ်)
a = input('Enter 0 or 1') 

# a က 1 (True) ဖြစ်နေရင် 0 (False) ပြောင်းလိုက်ပါမယ်
# a က 0 (False) ဖြစ်နေရင် 1 (True) ပြောင်းလိုက်ပါမယ်
a = not a

a = not b လို့ ရေးလိုက်တဲ့အတွက် b ရဲ့ တန်ဖိုးက ပြောင်းလဲသွားမှာ မဟုတ်ပါဘူး (Original value မပျက်ပါဘူး)။

Operator တစ်ခုက အလုပ်လုပ်ဖို့အတွက် Operand (လုပ်ဆောင်ခံရမယ့် တန်ဖိုး) တစ်ခုတည်းသာ လိုအပ်တယ်ဆိုရင် အဲဒါကို Unary operator လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တကယ်လို့ Operand နှစ်ခု လိုအပ်ရင်တော့ Binary operator လို့ ခေါ်ပါတယ်။

• not - Operand 1 ခုပဲ လိုတဲ့အတွက် Unary operator ဖြစ်ပါတယ်။
• +, -, <, >, and, or စတာတွေက - Operands 2 ခု လိုတဲ့အတွက် Binary operators တွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။

5.4 Conditional Expressions

Python မှာ Conditional expression (တနည်းအားဖြင့် Ternary Operator) လို့ခေါ်တဲ့ Decision-making လုပ်နိုင်တဲ့ နောက်ထပ်နည်းလမ်းတစ်ခု ရှိပါသေးတယ်။ သူက if-else ကို တစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ ပြီးအောင်ရေးချင်တဲ့အခါ (One-liner) အရမ်းအသုံးဝင်ပါတယ်။

Syntax: <expr1> if <conditional expression> else <expr2>

အလုပ်လုပ်ပုံ: 1. <conditional expression> ကို အရင်ဆုံး Evaluate လုပ် (စစ်ဆေး) ပါတယ်။ 2. တကယ်လို့ True ဖြစ်ခဲ့ရင်၊ <expr1> ရဲ့ တန်ဖိုးကို ရလဒ်အဖြစ် ယူပါတယ်။ 3. တကယ်လို့ False ဖြစ်ခဲ့ရင်၊ <expr2> ရဲ့ တန်ဖိုးကို ရလဒ်အဖြစ် ယူပါတယ်။

Examples:

age = 15
# age < 18 ဖြစ်တဲ့အတွက် True ပါ၊ ဒါကြောင့် if ရှေ့က 'minor' ကို status ထဲထည့်ပါတယ်
status = 'minor' if age < 18 else 'adult' 

sunny = False
# sunny က False ဖြစ်တဲ့အတွက် else နောက်က 'room' ကို ယူပါတယ်
# Output: Let's go to the room
print("Let's go to the", 'beach' if sunny else 'room')

humidity = 76.8
# humidity > 75 ဖြစ်တဲ့အတွက် True ပါ၊ ဒါကြောင့် 25 ကို setting ထဲထည့်ပါတယ်
setting = 25 if humidity > 75 else 28

Conditional expressions တွေကို Nest လုပ်ပြီး (ထပ်ခါထပ်ခါ ခံပြီး) ရေးလို့ရပါတယ်။ ဒါက if-elif-else ladder ကို တစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ ရေးသလိုပါပဲ။

# wt = 55 ဖြစ်တဲ့အတွက် 'Prim' ကို msg ထဲ Assign လုပ်သွားပါမယ်
wt = 55
msg = 'Obese' if wt > 85 else 'Hefty' if wt > 60 else 'Prim'

5.5 all( ) and any( )

and နဲ့ or logical operators တွေကို အများကြီးဆက်သုံးနေမယ့်အစား၊ Built-in functions တွေဖြစ်တဲ့ all( ) နဲ့ any( ) ကို အသုံးပြုပြီး ပိုသပ်ရပ်အောင် ရေးလို့ရပါတယ်။

• all(iterable): ပေးထားတဲ့ Conditions အားလုံး မှန်မှ (True) ရလဒ် True ကို ပြန်ပေးပါတယ် (and တွေချည်းပဲ ဆက်ထားတာနဲ့ တူပါတယ်)။
• any(iterable): ပေးထားတဲ့ Conditions တွေထဲက တစ်ခုခု မှန်တာနဲ့ (At least one True) ရလဒ် True ကို ပြန်ပေးပါတယ် (or တွေချည်းပဲ ဆက်ထားတာနဲ့ တူပါတယ်)။

အသုံးပြုပုံကို အောက်ပါ Program မှာ လေ့လာနိုင်ပါတယ် -

a, b, c = 10, 20, 30

# all() ဥပမာ
# a > 5 (True), b > 20 (False), c > 15 (True)
# b > 20 က False ဖြစ်နေတဲ့အတွက် (အားလုံး True မဖြစ်တော့လို့) False ပြန်ပေးပါတယ်
res = all((a > 5, b > 20, c > 15))
print(res) # prints False

# any() ဥပမာ
# Conditions တွေထဲက တစ်ခုခု True ဖြစ်တာနဲ့ True ပါ
# a > 5 က True ဖြစ်နေတဲ့အတွက် True ပြန်ပေးပါတယ်
res = any((a > 5, b > 20, c > 15))
print(res) # prints True

မှတ်ချက်: all( ) နဲ့ any( ) နှစ်ခုလုံးက Iterable type (ဥပမာ string, list, tuple, set, dictionary) ဖြစ်တဲ့ Single parameter (Parameter တစ်ခုတည်း) ကိုပဲ လက်ခံပါတယ်။ အပေါ်က ဥပမာမှာတော့ Condition ၃ ခုပါဝင်တဲ့ Tuple တစ်ခုကို Argument အနေနဲ့ ပေးပို့ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တကယ်လို့ Dictionary ကို ပေးလိုက်မယ်ဆိုရင်တော့ သူ့ရဲ့ Keys တွေက True ဖြစ်/မဖြစ်ကို စစ်ဆေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

• any( ): Parameter ထဲက Element အနည်းဆုံး တစ်ခု True ဖြစ်တာနဲ့ True ပြန်ပေးပါတယ်။
• all( ): Parameter ထဲက Elements အားလုံး True ဖြစ်မှသာ True ပြန်ပေးပါတယ်။

---

5.6 Receiving Input (Input လက်ခံရယူခြင်း)

print( ) function ကို Screen ပေါ်မှာ Output ထုတ်ဖို့ သုံးသလိုမျိုး၊ input( ) built-in function ကိုတော့ Keyboard ကနေ Input values တွေကို လက်ခံရယူဖို့ အသုံးပြုပါတယ်။

input( ) function က အမြဲတမ်း String ကိုပဲ Return ပြန်ပေးပါတယ်။ ဆိုလိုတာက 23 လို့ ရိုက်ထည့်လိုက်ရင် Number 23 မဟုတ်ဘဲ String '23' ကို ရရှိမှာပါ။ ဒါကြောင့် ဒီ Input တွေကို ဂဏန်းတွေအနေနဲ့ တွက်ချက်မှု (Arithmetic) လုပ်ချင်တယ်ဆိုရင် အောက်ပါအတိုင်း int သို့မဟုတ် float ကို Convert (ပြောင်းလဲ) ပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

Receiving User Input

# String input ယူခြင်း
n = input('Enter your name: ')

# Integer input ယူခြင်း (input ယူပြီးတာနဲ့ int() နဲ့ convert လုပ်ပါတယ်)
age = int(input('Enter your age: '))

# Float input ယူခြင်း (input ယူပြီးတာနဲ့ float() နဲ့ convert လုပ်ပါတယ်)
salary = float(input('Enter your salary: '))

print(n, age, salary)

5.7 Pass Statement

• pass statement က Execution လုပ်တဲ့အခါ ဘာမှမလုပ်ဖို့ (Do nothing) ရည်ရွယ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူ့ကို no-op (no operation) instruction လို့ ခေါ်လေ့ရှိပါတယ်။
• Statement တစ်ခု Run လိုက်တဲ့အခါ ဘာမှမဖြစ်စေချင်ဘူးဆိုရင် pass statement ကို သုံးနိုင်ပါတယ်။ သူ့ရဲ့ အသုံးဝင်ပုံကို Problem 5.6 မှာ တွေ့နိုင်ပါတယ်။
• pass ကို if၊ loop၊ function (သို့မဟုတ်) class တွေရေးတဲ့အခါ Code logic မထည့်ရသေးခင် နေရာဦးထားတဲ့သဘော (Placeholder) အနေနဲ့ သုံးလေ့ရှိကြပါတယ်။
• ဒါပေမယ့် ဒီလိုနေရာတွေမှာ pass ကိုသုံးတာ သိပ်မကောင်းလှပါဘူး။ သူ့အစား ... ကို သုံးသင့်ပါတယ်။ pass ကိုသုံးလိုက်ရင် တကယ်ပဲ ဘာမှမလုပ်ချင်တာလား (Intentionally do nothing)၊ ဒါမှမဟုတ် Code မရေးရသေးတာလားဆိုတာ ကွဲပြားမှုမရှိ ဖြစ်သွားနိုင်လို့ပါ။

5.7.1 Ellipsis

• Ellipsis ဆိုတာ Python ရဲ့ Built-in constant တစ်ခုဖြစ်ပြီး ... နဲ့ ကိုယ်စားပြုပါတယ်။
• Ellipsis ကို မသိရှိသေးတဲ့ တန်ဖိုး (Unknown value) တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုဖို့ အသုံးပြုပါတယ်။
• if၊ loop၊ function (သို့မဟုတ်) class တွေမှာ Unimplemented code (ကုဒ်မရေးရသေးတဲ့နေရာတွေ) အတွက် Placeholder အနေနဲ့ အသုံးပြုလေ့ရှိပါတယ်။
• Ellipsis (...) နဲ့ pass က မတူပါဘူး။ pass က Statement တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ... က Constant တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။

Problems

Problem 5.1

ပစ္စည်းဝယ်ယူရာတွင် အရေအတွက် (Quantity) သည် 1000 ထက်ကျော်လွန်ပါက 10% discount ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ Quantity နှင့် ပစ္စည်းတစ်ခုဈေးနှုန်း (Price per item) ကို Keyboard မှ Input အဖြစ်လက်ခံပြီး ကျသင့်ငွေစုစုပေါင်း (Total expenses) ကို တွက်ချက်ပေးမည့် Program ကို ရေးသားပါ။

Program

qty = int(input('Enter value of quantity: ')) 
price = float(input('Enter value of price: ')) 
if qty > 1000 : 
dis = 10 
else : 
dis = 0 
totexp = qty * price - qty * price * dis / 100 
print('Total expenses = Rs. ' + str(totexp)) 

Output

Enter value of quantity: 1200
Enter value of price: 15.50
Total expenses = Rs. 16740.0

Tips

• input( ) function က အမြဲတမ်း String ကိုပဲ Return ပြန်ပေးတဲ့အတွက်၊ လိုအပ်သလို int (သို့မဟုတ်) float အဖြစ် Convert လုပ်ပေးဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ တကယ်လို့ Convert မလုပ်ဘဲ ဒီတိုင်းထားမယ်ဆိုရင် qty > 1000 လို့ စစ်တဲ့အခါ Error တက်ပါလိမ့်မယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ String နဲ့ int ကို တိုက်ရိုက်နှိုင်းယှဉ် (Compare) လို့ မရလို့ပါ။
• + operator သုံးပြီး Concatenation (စာသားဆက်ခြင်း) မလုပ်ခင်မှာ၊ totexp (Total Expenses) ကို String အဖြစ်ပြောင်းလဲဖို့ str( ) function ကို အသုံးပြုသင့်ပါတယ်။

Problem 5.2

ကုမ္ပဏီတစ်ခု၏ ဝန်ထမ်းလစာတွက်ချက်ပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -

• Basic Salary သည် 1500 အောက်ဖြစ်ပါက - HRA = 10%, DA = 90%
• Basic Salary သည် 1500 နှင့်အထက်ဖြစ်ပါက - HRA = 500 (Fixed), DA = 98%

ဝန်ထမ်း၏ Basic Salary ကို Input အဖြစ်လက်ခံပြီး Gross Salary (စုစုပေါင်းလစာ) ကို တွက်ချက်ပေးမည့် Program ကို ရေးသားပါ။

Program

bs = int(input('Enter value of bs: '))
if bs > 1500 : 
hra = bs * 15 /100 
da = bs * 95 / 100 
ca = bs * 10 / 100 
else: 
hra = bs * 10 / 100 
da = bs * 90 / 100 
ca = bs * 5 / 100 
gs = bs + da + hra + ca 
print('Gross Salary = Rs. ' + str(gs))

Tips

• if block နဲ့ else block တွေထဲမှာ Statements တွေ အများကြီး ပါဝင်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီလိုရေးတဲ့အခါ သင့်လျော်တဲ့ Indentation (Space ခွာရေးသားခြင်း) လုပ်ပေးဖို့တော့ လိုအပ်ပါတယ်။

Problem 5.3

ကျောင်းသားတစ်ယောက်ရဲ့ စာမေးပွဲရမှတ် ရာခိုင်နှုန်း (Percentage) ကို Input အဖြစ်လက်ခံပြီး၊ အောက်ပါစည်းမျဉ်းများအတိုင်း Division သတ်မှတ်ပေးမယ့် Program ကို ရေးသားပါ။

• Percentage >= 60 : First division
• Percentage 50 to 59 : Second division
• Percentage 40 to 49 : Third division
• Percentage < 40 : Fail

Program

per = int(input('Enter value of percentage: '))
if per >= 60 : 
print('First Division')
elif per >= 50 : 
print('Second Division')
elif per >= 40 : 
print('Third Division')
else : 
print('Fail')

Output

Enter value of percentage: 55
Second Division

Problem 5.4

ကုမ္ပဏီတစ်ခုက ယာဉ်မောင်း (Driver) တွေကို အောက်ပါအခြေအနေတွေမှာ အာမခံ (Insurance) ထားပေးပါတယ် -

• အိမ်ထောင်ရှိသူ (Married) ဖြစ်လျှင်။
• အိမ်ထောင်မရှိသူ (Unmarried)၊ ကျား (Male) ဖြစ်ပြီး အသက် 30 နှစ်ထက်ကြီးလျှင်။
• အိမ်ထောင်မရှိသူ (Unmarried)၊ မ (Female) ဖြစ်ပြီး အသက် 25 နှစ်ထက်ကြီးလျှင်။

ကျန်တဲ့အခြေအနေတွေဆိုရင် အာမခံမပေးပါဘူး။ ဝန်ထမ်းရဲ့ Marital status, Sex နဲ့ Age ကို Input ယူပြီး အာမခံရနိုင်/မရနိုင် တွက်ချက်ပေးမည့် Program ကို ရေးသားပါ။

Program

ms = input('Enter marital status: ')
s = input('Enter sex: ') 
age = int(input('Enter age: ')) 
if ( ms == 'm' ) or ( ms == 'u' and s == 'm' and age > 30 ) \
or ( ms == 'u' and s == 'f' and age > 25 ) : 
print('Insured')
else : 
print('Not Insured')

Output

Enter marital status: u
Enter sex: m
Enter age: 23
Not Insured

Problem 5.5

w, x, y, z ဆိုတဲ့ Flag variables ၄ ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒီအထဲက တစ်ခုခု (One of them) က True ဖြစ်နေသလားဆိုတာကို နည်းလမ်းမျိုးစုံသုံးပြီး စစ်ဆေးမည့် Program ကို ရေးသားပါ။

Program

# Different ways to test multiple flags
w, x, y, z = 0, 1, 0, 1

if w == 1 or x == 1 or y == 1 or z == 1 :
print('True')

if w or x or y or z :
print('True')

if any((w, x, y, z)):
print('True')

if 1 in (w, x, y, z) :
print('True')

Output

True
True
True
True

Tips

• any( ) ဆိုတာ Built-in function တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ သူ့ဆီပေးလိုက်တဲ့ Parameter ထဲက Element တွေထဲက အနည်းဆုံးတစ်ခု (At least one) က True ဖြစ်နေရင် True ပြန်ပေးပါတယ်။
• any( ) ကို အသုံးပြုတဲ့အခါ String, List, Tuple, Set (သို့မဟုတ်) Dictionary တစ်ခုခုကို Pass လုပ်ပေးရပါမယ် (Argument အနေနဲ့ ပေးပို့ရပါမယ်)။
• all( ) လို့ခေါ်တဲ့ ဆင်တူတဲ့ Function တစ်ခုလည်း ရှိပါသေးတယ်။ သူကတော့ Parameter ထဲက Elements အားလုံး (All) က True ဖြစ်မှသာ True ပြန်ပေးတာပါ။ ဒီ Function ကိုလည်း any() လိုပဲ String, List, Tuple, Set (သို့မဟုတ်) Dictionary ပေးပို့အသုံးပြုရပါမယ်။

Problem 5.6

ကိန်းဂဏန်း n တစ်ခုကို အခြေခံပြီး အောက်ပါအတိုင်း လုပ်ဆောင်မည့် Program ကို ရေးသားပါ -

If n is positive - print n * n, set a flag to true
If n is negative - print n * n * n, set a flag to true
if n is 0 - do nothing

အောက်ပါပေးထားသော Code သည် Logic အရ မှန်ပါသလား?

n = int(input('Enter a number: '))
if n > 0 :
    flag = True
    print(n * n)
elif n < 0 :
    flag = True
    print(n * n * n)

Answer

ဒါက ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်စေနိုင်တဲ့ Code ပါ။ နောက်တစ်ချိန် ဒီ Code ကို ပြန်ကြည့်တဲ့အခါ `flag = True` ကို `if` နဲ့ `else` ရဲ့ အပြင်ဘက်မှာ ထုတ်ရေးသင့်တယ်လို့ ထင်မြင်သွားနိုင်ပါတယ်။ ပိုကောင်းမယ့် Code ပုံစံကတော့ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါတယ် -

n = int(input('Enter a number: '))
if n > 0 :
    flag = True
    print(n * n)
elif n < 0 :
    flag = True
    print(n * n * n)
else :
    pass # does nothing on execution

Exercise

[A] Answer the following questions:

a. အောက်ပါတို့အတွက် Conditional expressions များကို ရေးသားပေးပါ

- If a < 10 b = 20, else b = 30
- Print 'Morning' if time < 12, otherwise print 'Afternoon'
- If marks >= 70, set remarks to True, otherwise False

b. အောက်ပါ Code snippet ကို 1 line ထဲမှာ ပြန်လည်ရေးသားပေးပါ

x = 3 
y = 3.0 
if x == y :
    print('x and y are equal') 
else :  
    print('x and y are not equal') 

c. pass statement တစ်ခုကို အသုံးပြုလိုက်တဲ့အခါ ဘာဖြစ်သွားမလဲ?

[B] အောက်ပါ Program တို့၏ Output ကို ဖော်ပြပါ

a.

i, j, k = 4, -1, 0
w = i or j or k 
x = i and j and k 
y = i or j and k 
z = i and j or k 
print(w, x, y, z) 

b.

a = 10
a = not not a
print(a) 

c.

x, y, z = 20, 40, 45 
if x > y and x > z :
print('biggest = ' + str(x))
elif y > x and y > z :
print('biggest = ' + str(y))
elif z > x and z > y :
print('biggest = ' + str(z))

d.

num = 30 
k = 100 if num <= 10 else 500
print(k)

e.

a = 10
b = 60
if a and b > 20 :
    print('Hello')
else :
    print('Hi')

f.

a = 10
b = 60
if a > 20 and b > 20 :
    print('Hello')
else :
    print('Hi')

g.

a = 10
if a = 30 or 40 or 60 :
    print('Hello')
else :
    print('Hi')

h.

a = 10
if a = 30 or a == 40 or a == 60 :
    print('Hello')
else :
    print('Hi')

i.

a = 10
if a in (30, 40, 50) :
    print('Hello')
else :
    print('Hi')

[C] အောက်ပါ Program တို့တွင် အမှားများရှိပါက ဖော်ပြပါ

a.

a = 12.25
b = 12.52
if a = b :
    print('a and b are equal')

b.

if ord('X') < ord('x')
    print('Unicode value of X is smaller than that of x') 

c.

x = 10 
if x >= 2 then
    print('x')

d.

x = 10 ; y = 15
if x % 2 = y % 3
    print('Carpathians\n')

e.

x, y = 30, 40
if x == y :
    print('x is equal to y')
elseif x > y :
    print('x is greater than y')
elseif x < y :
    print('x is less than y')

[D] a = 10, b = 12, c = 0, ဖြစ်လျှင် အောက်ပါတို့၏ တန်ဖိုးများကို ဖော်ပြပါ

a != 6 and b > 5 
a == 9 or b < 3
not ( a < 10 )
not ( a > 5 and c ) 
5 and c != 8 or !c

[E] အောက်ပါတို့အတွက် အဖြေများကို ရေးသားပေးပါ

Questions (မေးခွန်းများ)

a. ကိန်းပြည့် (Integer) တစ်ခုကို Keyboard မှ Input အဖြစ် ရိုက်ထည့်ပါ။ ထိုကိန်းဂဏန်းသည် မ (Odd) ဂဏန်းလား၊ စုံ (Even) ဂဏန်းလား ဆိုတာ ရှာဖွေပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။

b. ခုနှစ် (Year) တစ်ခုကို Keyboard မှ Input အဖြစ် ရိုက်ထည့်ပါ။ ထိုခုနှစ်သည် ရက်ထပ်နှစ် (Leap year) ဟုတ်/မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။

c. Ram, Shyam နှင့် Ajay တို့ (၃) ဦး၏ အသက်များကို Keyboard မှ Input အဖြစ် ရိုက်ထည့်ပါ။ ထို (၃) ဦးထဲတွင် အသက်အငယ်ဆုံး (Youngest) သူကို ရှာဖွေဆုံးဖြတ်ပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။

d. တြိဂံတစ်ခု၏ ထောင့် (Angle) ၃ ခုကို Keyboard မှ Input အဖြစ် ရိုက်ထည့်ပါ။ ထိုတြိဂံသည် တည်ဆောက်၍ရသော Valid Triangle ဟုတ်/မဟုတ် စစ်ဆေးပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။ (မှတ်ချက် - ထောင့် ၃ ခုပေါင်းခြင်းသည် 180 ဒီဂရီနှင့် ညီမျှမှသာ Valid Triangle ဖြစ်သည်)

e. ကိန်းဂဏန်းတစ်ခုကို Keyboard မှ Input အဖြစ် ရိုက်ထည့်ပါ။ ထိုကိန်းဂဏန်း၏ ပကတိတန်ဖိုး (Absolute value) ကို ရှာဖွေပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။

f. စတုဂံတစ်ခု၏ အလျား (Length) နှင့် အနံ (Breadth) တို့ကို ပေးထားသည်။ ထိုစတုဂံ၏ ဧရိယာ (Area) သည် ၎င်း၏ ပတ်လည်အနား (Perimeter) ထက် ကြီးမားခြင်း ရှိ/မရှိ ရှာဖွေပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။ (ဥပမာ - အလျား ၅ နှင့် အနံ ၄ ရှိသော စတုဂံ၏ ဧရိယာသည် ၎င်း၏ ပတ်လည်အနားထက် ပိုကြီးပါသည်)

g. (x1, y1), (x2, y2) နှင့် (x3, y3) ဆိုသော အမှတ် (Points) ၃ ခုကို ပေးထားသည်။ ထိုအမှတ် ၃ ခုစလုံးသည် မျဉ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းတည်း (Straight line) ပေါ်တွင် ကျရောက်ခြင်း ရှိ/မရှိ စစ်ဆေးပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။

h. စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ ဗဟိုချက် (Center) Coordinates (x, y) နှင့် ၎င်း၏ အချင်းဝက် (Radius) တို့ကို ပေးထားသည်။ အခြားအမှတ် (Point) တစ်ခုသည် ထိုစက်ဝိုင်း၏ အတွင်းဘက် (Inside)၊ စက်ဝိုင်းမျဉ်းပေါ် (On) သို့မဟုတ် အပြင်ဘက် (Outside)၊ မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေသလဲဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။ (အရိပ်အမြွက်: sqrt( ) နှင့် pow( ) functions များကို အသုံးပြုပါ)

i. အမှတ် (Point) (x, y) တစ်ခုကို ပေးထားသည်။ ထိုအမှတ်သည် X-ဝင်ရိုး (X-axis) ပေါ်တွင်လား၊ Y-ဝင်ရိုး (Y-axis) ပေါ်တွင်လား သို့မဟုတ် မူလမှတ် (Origin) နေရာတွင်လား ဆိုတာ ရှာဖွေပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။

j. ခုနှစ် (Year) တစ်ခုကို Keyboard မှ Input အဖြစ် ရိုက်ထည့်ပါ။ Logical operators များဖြစ်သော and နှင့် or တို့ကို အသုံးပြုပြီး ထိုခုနှစ်သည် ရက်ထပ်နှစ် (Leap year) ဟုတ်/မဟုတ် ဆုံးဖြတ်ပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။

k. တြိဂံတစ်ခု၏ အနား (Side) ၃ ခုကို Keyboard မှ Input အဖြစ် ရိုက်ထည့်ပါ။ ထိုတြိဂံသည် တည်ဆောက်၍ရသော Valid Triangle ဟုတ်/မဟုတ် စစ်ဆေးပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။ (မှတ်ချက် - တြိဂံ၏ အနား ၂ ခုပေါင်းလဒ်သည် ကျန်ရှိနေသော အကြီးဆုံးအနားထက် ကြီးမားမှသာ Valid Triangle ဖြစ်သည်)

l. တြိဂံတစ်ခု၏ အနား (Side) ၃ ခုကို Keyboard မှ Input အဖြစ် ရိုက်ထည့်ပါ။ ထိုတြိဂံသည် နှစ်နားညီ (Isosceles)၊ သုံးနားညီ (Equilateral)၊ နားမညီ (Scalene) သို့မဟုတ် ထောင့်မှန် (Right angled) တြိဂံ၊ မည်သည့်အမျိုးအစားဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးပေးမယ့် Program တစ်ပုဒ် ရေးပါ။

---

---

Comments